طالبان و روسیه روز چهارشنبه ۶ جوزا در حاشیه مجمع بینالمللی امنیت در مسکو، یک توافقنامه همکاری نظامی ـ فنی امضا کردند. این سند در حضور ملا یعقوب، وزیر دفاع طالبان، و سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت روسیه، به امضا رسید، اما مقامهای روسی تاکنون جزئیات آن را منتشر نکردهاند.
امضای این توافقنامه حدود یک سال پس از آن صورت میگیرد که روسیه حکومت طالبان را به رسمیت شناخت. تاکنون روسیه تنها کشوری است که به صورت رسمی طالبان را به عنوان حکومت افغانستان به رسمیت شناخته است.
سفر هیئت طالبان به رهبری ملا یعقوب به مسکو بازتاب گستردهای در رسانههای بینالمللی داشت. برخی رسانهها این سفر را نشانهای از گسترش روابط میان طالبان و روسیه ارزیابی کردهاند.
طالبان پیش از این خواستار همکاری روسیه در زمینه آموزش نیروهای نظامی و توسعه همکاریهای دفاعی شده بود. این گروه پس از بازگشت به قدرت با چالشهایی در بخش تجهیزات و تسلیحات نظامی روبهرو بوده و بخشی از امکانات نظامی موجود نیز به دلیل استفاده مداوم و نیاز به تعمیرات فنی، با مشکلات عملیاتی مواجه شدهاند.
در عین حال، تحریمهای غربی و نبود شناسایی بینالمللی گسترده باعث شده است طالبان نتواند همکاریهای رسمی نظامی با بسیاری از کشورها برقرار کند. از این رو، توافقنامه اخیر از نگاه طالبان دارای اهمیت ویژه تلقی میشود.
برخی ناظران معتقدند امضای این سند میتواند جایگاه ملا یعقوب را در ساختار رهبری طالبان تقویت کند. او به دلیل فرزند بودن ملا عمر، بنیانگذار طالبان، از نفوذ قابل توجهی در میان مقامهای این گروه برخوردار است.
گزارشها نشان میدهد طالبان به ویژه در بخش نیروی هوایی، تجهیزات پروازی و سامانههای دفاعی به همکاریهای خارجی نیاز دارد. با این حال، کارشناسان بر این باورند که بازسازی کامل نیروی هوایی افغانستان هزینههای سنگینی در پی خواهد داشت و مشخص نیست روسیه تا چه اندازه برای مشارکت در چنین پروژهای آمادگی داشته باشد.
در حال حاضر شماری از بالگردهای ساخت روسیه که در دورههای مختلف در افغانستان مورد استفاده قرار گرفتهاند، همچنان فعال هستند، اما بسیاری از آنها نیازمند بررسیهای فنی، تعمیرات و تأمین قطعات یدکیاند.
برخی تحلیلگران احتمال میدهند همکاری روسیه با طالبان در مرحله نخست بر حوزههایی چون تأمین قطعات یدکی، آموزش نیروهای فنی و انجام تعمیرات متمرکز باشد؛ اقداماتی که در مقایسه با بازسازی گسترده نیروی هوایی هزینه کمتری دارد.
همزمان، موضوع استفاده طالبان از پهپادها نیز مورد توجه قرار گرفته است. این گروه در جریان تنشهای اخیر با پاکستان از بهکارگیری پهپادها سخن گفته بود، اما منبع تأمین این تجهیزات تاکنون به طور رسمی مشخص نشده است.
ملا یعقوب در نشست امنیتی مسکو بر ضرورت ایجاد یک سامانه دفاعی تخصصی تأکید کرد و گفت افغانستان به ساختاری نیاز دارد که علاوه بر تأمین امنیت داخلی، در ثبات منطقه نیز نقش ایفا کند. او همچنین از تلاش برای مقابله با گروههای تهدیدکننده امنیت افغانستان سخن گفت.
طالبان معمولاً شاخه خراسان گروه داعش را با عنوان «خوارج» یا «فتنهگر» یاد میکند و بر مقابله با این گروه تأکید دارد. ناظران معتقدند برجستهسازی مبارزه با داعش میتواند بخشی از تلاش طالبان برای جلب حمایت بیشتر روسیه باشد.
چندی پیش نیز سرگئی شویگو اعلام کرده بود که هزاران عضو گروههای مسلح در افغانستان فعالیت دارند و این وضعیت میتواند تهدیدی برای امنیت منطقه، به ویژه کشورهای آسیای میانه، به شمار رود.
کارشناسان معتقدند نگرانی روسیه از گسترش فعالیت گروههای تندرو در افغانستان و احتمال سرایت ناامنی به کشورهای همسایه، از عوامل اصلی توسعه روابط مسکو با طالبان بوده است؛ روندی که اکنون به امضای توافقنامه همکاری نظامی ـ فنی میان دو طرف انجامیده است.
با وجود امضای این سند، هنوز مشخص نیست همکاریهای عملی میان روسیه و طالبان در چه حوزههایی متمرکز خواهد بود و دامنه آن تا چه اندازه گسترش خواهد یافت. انتظار میرود جزئیات بیشتری از این همکاریها در ماههای آینده روشن شود.
نویسنده:سلیمه آریایی
