دو منبع دیپلماتیک در نیویورک میگویند که آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، تصمیم گرفته است رباب فاطمه، دیپلمات بنگلادشی، را بهعنوان نماینده ویژه بعدی این سازمان در امور افغانستان منصوب کند. به گفته این منابع، اگر هیچیک از اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد طی ۴۸ ساعت آینده مخالفت نکند، این انتصاب بهگونه رسمی نهایی خواهد شد.
در صورت نهایی شدن این تصمیم، رباب فاطمه رهبری هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) را در یکی از حساسترین مقاطع فعالیت این نهاد بر عهده خواهد گرفت. شورای امنیت بهتازگی مأموریت یوناما را برای یک سال دیگر تمدید کرده و همزمان خواستار بازبینی راهبردی فعالیتها و اولویتهای آینده این مأموریت شده است.
رباب فاطمه جانشین روزا اوتونبایوا، رئیسجمهور و وزیر امور خارجه پیشین قرقیزستان، خواهد شد. مأموریت اوتونبایوا بهعنوان نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد و رئیس یوناما در سپتامبر ۲۰۲۵ پایان یافت و از آن زمان تاکنون جورجت گانیون، معاون نماینده ویژه سازمان ملل در امور سیاسی، بهصورت سرپرست مسئولیت رهبری این مأموریت را بر عهده داشته است.
رباب فاطمه اکنون معاون دبیرکل سازمان ملل متحد و نماینده عالی این سازمان در امور کشورهای کمتر توسعهیافته، کشورهای در حال توسعه محصور در خشکی و کشورهای جزیرهای کوچک در حال توسعه است. او بیش از ۳۰ سال تجربه در خدمات عمومی ملی و بینالمللی دارد و در حوزههای دیپلماسی، سیاستگذاری، دادخواهی و مدیریت برنامههای بینالمللی فعالیت کرده است.
او پیش از تصدی سمت کنونی خود، از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ بهعنوان سفیر و نماینده دائم بنگلادش در سازمان ملل متحد در نیویورک فعالیت میکرد. در این دوره، ریاست هیئت اجرایی صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در سال ۲۰۲۰ و ریاست هیئت اجرایی نهاد زنان سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۲ را بر عهده داشت.
فاطمه همچنین در سال ۲۰۲۱ معاون هیئت اجرایی برنامه توسعه سازمان ملل متحد، صندوق جمعیت سازمان ملل متحد و دفتر خدمات پروژهای این سازمان بود. او در سال ۲۰۲۲ بهعنوان نخستین زن به ریاست کمیسیون تحکیم صلح سازمان ملل متحد انتخاب شد و همزمان یکی از معاونان رئیس هفتادوهفتمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل نیز بود.
انتصاب احتمالی او در شرایطی مطرح شده است که یوناما وارد مرحله بازبینی راهبردی مأموریت خود شده است. شورای امنیت سازمان ملل متحد در ۱۵ جون با تصویب قطعنامهای، مأموریت این نهاد را تا ۱۷ جون ۲۰۲۷ تمدید کرد و از دبیرکل خواست تا گزارش بازبینی فعالیتها و اولویتهای یوناما را تا ماه مارچ ۲۰۲۷ ارائه کند.
بر اساس این تصمیم، هدف از بازبینی راهبردی، ارزیابی نقش، اولویتها و ظرفیت یوناما برای اجرای مأموریت خود در شرایط کنونی افغانستان عنوان شده است. این روند قرار است مشخص کند که فعالیتهای این نهاد تا چه اندازه با تحولات سیاسی و امنیتی افغانستان همخوانی دارد.
تمدید یکساله مأموریت یوناما پس از آن انجام شد که شورای امنیت در ماه مارچ، مأموریت این نهاد را تنها برای سه ماه تمدید کرده بود. در جریان مذاکرات اعضای شورا نیز این موضوع مطرح شد که آیا مأموریت کنونی یوناما همچنان بهصورت کامل قابل اجرا است یا باید با توجه به شرایط موجود، اولویتها و وظایف آن بازنگری و تعدیل شود.
فعالیتهای یوناما شامل تعاملات سیاسی، نظارت بر وضعیت حقوق بشر، حمایت و دادخواهی برای حقوق زنان و دختران و هماهنگی میان سازمان ملل، نهادهای بینالمللی و طرفهای افغانستانی است. این مأموریت در سالهای اخیر، بهویژه پس از بازگشت طالبان به قدرت، با چالشهای بیشتری روبهرو شده است.
افزایش محدودیتها بر زنان و دختران و محدود شدن فعالیت کارکنان زن افغانستانی سازمان ملل، از جمله چالشهایی است که یوناما در ادامه مأموریت خود با آن مواجه بوده است. این مسائل در کنار تحولات سیاسی، بر روند اجرای مأموریت این نهاد تأثیر گذاشته است.
در صورت نهایی شدن انتصاب، رباب فاطمه پس از چند ماه اداره یوناما بهوسیله سرپرست، رهبری دائمی این مأموریت را بر عهده خواهد گرفت. او در شرایطی مسئولیت خود را آغاز خواهد کرد که شورای امنیت سازمان ملل متحد در حال بررسی مسیر آینده فعالیتهای یوناما و نقش این نهاد در افغانستان است.
نویسنده:سلیمه آریایی
