زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین ایالات متحده امریکا برای افغانستان، میگوید وضعیت این کشور پس از پنج سال حاکمیت طالبان در برخی زمینهها بهتر از آن چیزی بوده است که پیش از بازگشت طالبان به قدرت پیشبینی میشد.
خلیلزاد روز جمعه، ۲۳ اسد، در گفتوگو با روزنامه «نشنل نیوز» امارات متحده عربی گفت که پیش از بازگشت طالبان، نگرانیهایی درباره افزایش تهدیدهای تروریستی، وخامت وضعیت امنیتی و فروپاشی اقتصاد افغانستان پس از قطع بخش بزرگی از کمکهای خارجی وجود داشت.
او افزود که طالبان در برخی زمینهها، از جمله توسعه زیربناها، حمایت از زراعت و گسترش روابط دیپلماتیک منطقهای، بهویژه با کشورهای آسیای مرکزی و ازبیکستان، عملکردی بهتر از انتظار نشان دادهاند.
با این حال، خلیلزاد در ارزیابی خود تنها به شماری از چالشهای اصلی افغانستان اشاره کرده است؛ از جمله تهدیدهای تروریستی، وضعیت زنان، ادامه محدودیت بر آموزش دختران و نبود نقشه راه روشن برای آینده سیاسی کشور.
در همین حال، گزارشهای سازمان ملل متحد و نهادهای حقوق بشری تصویری گستردهتر از وضعیت افغانستان ارائه میکنند و از بازداشتهای خودسرانه، قتلهای فراقضایی، شکنجه و بدرفتاری، محدودیت آزادی بیان و رسانهها و فشار بر فعالان مدنی خبر میدهند.
یوناما در تازهترین گزارش دورهای خود درباره وضعیت حقوق بشر در افغانستان، مربوط به ماههای حمل تا جوزای ۱۴۰۵، دستکم ۳۸۹ مورد بازداشت و توقیف خودسرانه و ۶۵ مورد بدرفتاری با زنان و مردان را ثبت کرده است.
بر اساس گزارش یونسکو که روز پنجشنبه، ۲۲ اسد، منتشر شد، حدود ۲.۴ میلیون دختر در سال ۲۰۲۶ از آموزش متوسطه محروماند و هزاران دختر دیگر نیز امکان ادامه تحصیلات عالی را از دست دادهاند.
دادههای تازه سازمان ملل متحد همچنین نشان میدهد که ۹۳ درصد زنان افغانستان شاغل نیستند و بیش از نیمی از زنان مورد بررسی گفتهاند که تنها یک یا دو بار در ماه از خانه بیرون میروند.
زنان افغانستان همچنان با محدودیتهایی در زمینه پوشش، رفتوآمد و حضور در فضاهای عمومی روبهرو هستند و در برخی موارد نیز به دلیل رعایت نکردن مقررات مربوط به پوشش، بازداشت شدهاند.
اقلیتهای قومی و مذهبی، از جمله هزارهها و شیعیان، نیز با تبعیض و محدودیت روبهرو هستند. گزارشهای سازمان ملل متحد همچنین از بازداشت، بدرفتاری و خشونت علیه افراد دارای گرایشهای جنسی و هویتهای جنسیتی متفاوت خبر دادهاند.
محدودیت بر رسانهها، خبرنگاران و فعالان مدنی نیز در سالهای گذشته افزایش یافته است. نهادهای حامی رسانهها میگویند فضای اطلاعرسانی در افغانستان بهشدت محدود شده و خبرنگاران و رسانهها با فشارهای گسترده روبهرو هستند.
با وجود ارزیابی مثبت خلیلزاد از برخی بخشهای اقتصادی، افغانستان همچنان با فقر گسترده، بیکاری و نیاز شدید به کمکهای بشردوستانه مواجه است؛ وضعیتی که با کاهش کمکهای خارجی، فشار بیشتری بر زندگی روزمره مردم وارد کرده است.
ارزیابی خلیلزاد را نمیتوان بهعنوان بازتاب دیدگاه عمومی مردم افغانستان تلقی کرد. او در این گفتوگو بر کاهش جنگ گسترده و برخی پیشرفتها در زمینه زیربناها، زراعت و روابط منطقهای تأکید کرده است؛ در حالی که گزارشهای سازمان ملل متحد و نهادهای حقوق بشری بر محدودیتهای گسترده علیه زنان، سرکوب آزادیهای مدنی، نقض حقوق بشر، مشکلات اقتصادی و ادامه برخی تهدیدهای امنیتی تأکید دارند.
در مجموع، وضعیت افغانستان پس از بازگشت طالبان تصویری چندوجهی دارد؛ از یکسو کاهش جنگ گسترده و برخی فعالیتهای اقتصادی، زیربنایی و دیپلماتیک گزارش شده و از سوی دیگر، محدودیتهای اجتماعی و سیاسی، بحران حقوق بشری، محرومیت دختران از آموزش و مشکلات اقتصادی همچنان از مهمترین چالشهای این کشور به شمار میروند.
نویسنده:سلیمه آریایی
