ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر افغانستان، در آستانه روز جهانی آزادی مطبوعات از طالبان خواست تمامی خبرنگاران بازداشتشده را فوری و بدون قید و شرط آزاد کنند. او تأکید کرد که کارکنان رسانهها باید بتوانند بدون ترس از تهدید، آزار یا بازداشت، از حق آزادی بیان استفاده کرده و به فعالیت حرفهای خود ادامه دهند.
او با اشاره به وضعیت رسانهها پس از بازگشت طالبان به قدرت گفت که آزادی مطبوعات در سراسر افغانستان بهگونهای نگرانکننده تضعیف شده و گزارشگری مستقل بهشدت محدود شده است. به گفته او، محدودیتهای اعمالشده فضایی ایجاد کرده که به خودسانسوری گسترده در میان خبرنگاران و منابع خبری انجامیده است.
بنت افزود افرادی که با رسانهها گفتگو میکنند، با تهدید، نظارت و حتی بازداشت روبهرو هستند و این وضعیت جریان آزاد اطلاعات را بیش از پیش تضعیف کرده است. او تأکید کرد که حتی گزارشگریهای روزمره نیز ممکن است خطرناک باشد، بهویژه زمانی که موضوعات حساس یا مطالب انتقادی درباره طالبان و مسائل مرتبط با حقوق زنان و دختران مطرح شود.
گزارشگر ویژه سازمان ملل همچنین گفت که تهدید و ارعاب به پدیدهای رایج تبدیل شده و اتهام همکاری با رسانههای خارج از کشور، واکنش شدید طالبان را در پی دارد. بر اساس اطلاعات مرکز خبرنگاران افغانستان، در سال ۲۰۲۵ دستکم ۳۴ مورد بازداشت خبرنگاران ثبت شده است.
او وضعیت زنان خبرنگار را دشوارتر توصیف کرد و گفت آنان علاوه بر تبعیض در محیط کار، با محدودیتهای جدی در رفتوآمد و الزام به رعایت پوشش اجباری مواجهاند. به گفته بنت، این شرایط بخشی از روند کوچکشدن فضای مدنی و افزایش فشار بر آزادی بیان در افغانستان است.
بنت همچنین خاطرنشان کرد که سانسور کتابها و محدودیت دسترسی به منابع متنوع اطلاعاتی افزایش یافته و خبرنگاران حتی بهدلیل فعالیت در شبکههای اجتماعی با مجازات روبهرو میشوند. او هشدار داد که قوانین جزایی طالبان با تعاریف مبهم، انتقاد از چهرههای عمومی و مذهبی را جرمانگاری کرده و این امر موجب گسترش خودسانسوری و کاهش فضای گفتوگوی عمومی شده است.
او ضمن قدردانی از ایستادگی خبرنگاران افغان، چه در داخل کشور و چه در تبعید، نسبت به کاهش حمایتهای مالی و فنی بینالمللی از رسانهها ابراز نگرانی کرد. به گفته او، این کاهشها توان رسانهها را برای فعالیت ایمن، دسترسی به اطلاعات و ادامه گزارشگری مستقل بهشدت محدود کرده است.
گزارشگر ویژه سازمان ملل در پایان از جامعه جهانی خواست در روز جهانی آزادی مطبوعات با خبرنگاران افغان ابراز همبستگی کند، حمایتهای مالی و فنی از رسانههای مستقل را افزایش دهد و سازوکارهای حمایتی برای افراد در معرض خطر فراهم سازد. او تأکید کرد که رسانههای آزاد و مستقل، پایه اساسی حقوق بشر و ضرورتی انکارناپذیر برای آینده افغانستان بهشمار میروند.
نویسنده:سلیمه آریایی
