شماری از مقامها و چهرههای نزدیک به گروه طالبان در هفتههای اخیر با انتشار شعرهای احساسی در شبکههای اجتماعی، از مفاهیمی مانند «هدایت»، «توفیق عمل»، «رنج» و «حسرت» سخن گفتهاند. این اقدام همزمان با ادامه بحران اقتصادی، انزوای بینالمللی و افزایش فشارهای داخلی بر حکومت این گروه، توجه ناظران را به خود جلب کرده است.
شفیع اعظم، رییس روابط اقتصادی وزارت امور خارجه طالبان، در تازهترین نوشته خود شعری منتشر کرده که در آن از خداوند «فهم درست دین» و «توفیق عمل» درخواست شده و به دشواریها و چالشهای موجود نیز اشاره شده است.
پیش از این نیز انس حقانی، از چهرههای شناختهشده طالبان، دو شعر جداگانه در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده بود. این شعرها بیشتر بر مضامینی چون اندوه، بیقراری، حسرت و تأمل در شرایط موجود تمرکز داشت و در فضای مجازی بازتاب گستردهای یافت.
این تحولات در حالی رخ میدهد که طالبان طی سالهای گذشته محدودیتهای گستردهای بر فعالیتهای فرهنگی، ادبی و هنری در افغانستان اعمال کردهاند. بسیاری از نویسندگان، شاعران و هنرمندان از محدود شدن فضای فعالیتهای فرهنگی و ادبی در کشور ابراز نگرانی کردهاند.
سال گذشته، ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، قانون «امر به معروف و نهی از منکر» را توشیح کرد. بر اساس این قانون، انتشار برخی آثار ادبی، از جمله شعرهای عاشقانه و محتوایی که از دید طالبان «مغایر ارزشهای اسلامی» تلقی میشود، با محدودیت مواجه شده و شاعران به ترویج ارزشهای مورد تأیید این گروه مکلف شدهاند.
برخی ناظران معتقدند انتشار شعرهای احساسی از سوی شماری از مقامهای طالبان، در کنار محدودیتهای اعمالشده بر آزادی بیان و فعالیتهای فرهنگی، بیانگر نوعی تناقض در رویکرد فرهنگی این گروه است. به گفته آنان، در حالی که طالبان فضای بیان آزادانه دیدگاههای ادبی و فرهنگی را محدود کردهاند، برخی از مقامهای این گروه از شعر برای بیان احساسات و دغدغههای شخصی خود استفاده میکنند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱، محدودیتهای گستردهای بر رسانهها، آزادی بیان و فعالیتهای فرهنگی اعمال کردهاند. نهادهای مدافع حقوق بشر بارها هشدار دادهاند که این سیاستها، فضای فعالیت نویسندگان، شاعران، هنرمندان و فعالان فرهنگی را بهشدت محدود کرده و زمینه افزایش خودسانسوری در افغانستان را فراهم ساخته است.
نویسنده:سلیمه آریایی
