دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) جمعیت افغانستان را در سال جاری میلادی ۴۸.۶ میلیون نفر برآورد کرده است؛ رقمی که از برآوردهای معمول سازمان ملل متحد و آمار ارائهشده از سوی اداره طالبان بیشتر است. بررسی اسناد منتشرشده نشان میدهد که بازگشت گسترده مهاجران افغانستان از ایران و پاکستان، از عوامل اصلی افزایش این برآورد جمعیتی به شمار میرود.
این برآورد در شماری از گزارشهای دیگر سازمان ملل متحد، از جمله اسناد مربوط به امنیت غذایی و بحران آب، نیز مورد استفاده قرار گرفته و اکنون مبنای برنامهریزی نهادهای امدادرسان برای پاسخگویی به نیازهای بشردوستانه در افغانستان است. بر پایه این آمار، سازمانهای کمکرسان میزان نیازها و منابع مورد نیاز برای حمایت از جمعیت آسیبپذیر را ارزیابی میکنند.
بر اساس گزارشهای سازمان ملل متحد، از اواخر سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۵ میلیون شهروند افغانستان از ایران و پاکستان به کشور بازگشتهاند. بخشی از این افراد در پی اخراجهای اجباری و بخشی دیگر بهصورت داوطلبانه به افغانستان بازگشتهاند. به باور نهادهای بینالمللی، این روند بر ترکیب جمعیتی کشور و میزان نیازهای بشردوستانه تأثیر قابل توجهی گذاشته است.
در عین حال، آمار جمعیت افغانستان در میان نهادهای مختلف یکسان نیست. بخش جمعیت سازمان ملل متحد، جمعیت افغانستان را در سال ۲۰۲۶ حدود ۴۵ میلیون نفر پیشبینی کرده است، در حالی که اداره ملی آمار و اطلاعات تحت مدیریت طالبان، جمعیت این کشور را حدود ۳۶ تا ۳۷ میلیون نفر اعلام میکند.
کارشناسان میگویند علت اصلی این تفاوت، روشهای متفاوت محاسبه و اهداف گوناگون از تهیه این آمارها است. اوچا برای برنامهریزی کمکهای بشردوستانه، جمعیت حاضر در داخل افغانستان را با احتساب بازگشتکنندگان اخیر محاسبه میکند، اما برآوردهای جمعیتی سازمان ملل متحد بر روندهای بلندمدت جمعیتی، از جمله نرخ زاد و ولد، مرگومیر و مهاجرت، استوار است.
همچنین، نبود یک نظام جامع ثبت جمعیت و ضعف در ثبت جابهجاییهای مرزی، از دیگر عواملی است که برآورد دقیق جمعیت افغانستان را با دشواری روبهرو کرده است. به همین دلیل، همچنان میان آمارهای منتشرشده از سوی نهادهای داخلی و بینالمللی تفاوت قابل توجهی دیده میشود.
نویسنده:سلیمه آریایی
