تخریب منار نجات در کابل، یکی از نمادهای تاریخی پایتخت افغانستان، واکنشهای گستردهای را در میان شهروندان، فعالان فرهنگی و برخی چهرههای سیاسی برانگیخته است. این رویداد بار دیگر بحثهای مربوط به میراث تاریخی و روایتهای متفاوت از گذشته افغانستان را در مرکز توجه قرار داده است.
برخی این منار را یادگاری از دورهای میدانند که به بیثباتی سیاسی زمان حبیبالله کلکانی پایان یافت، در حالی که شماری از هواداران او، وی را چهرهای مردمی و مجاهد معرفی میکنند. این تفاوت دیدگاهها، زمینهساز برداشتهای متناقض از ارزش تاریخی این اثر شده است.
در مقابل، طالبان که منتقد دوره امانالله خان نیز هستند، اقدام به تخریب این منار کردهاند. منتقدان این اقدام را تلاشی برای تغییر یا بازخوانی روایتهای تاریخی افغانستان عنوان میکنند و آن را بحثبرانگیز میدانند.
منار نجات در روایت رسمی تاریخ افغانستان، نمادی از پایان دوره کوتاهمدت حاکمیت حبیبالله کلکانی و آغاز دوره جدید سیاسی در کابل به رهبری محمد نادرشاه شناخته میشود. این نماد تاریخی در حافظه جمعی بخشی از شهروندان جایگاه ویژهای دارد.
شهرداری کابل اعلام کرده است که تخریب این منار در چارچوب پروژههای عمرانی، بهویژه حل مشکلات ترافیکی و ساخت پلهای جدید انجام شده است. با این حال، برخی کارشناسان شهرسازی معتقدند که این اقدام قابل اجتناب بود و میشد با طراحیهای مناسب، بنای تاریخی را حفظ کرد.
نعمتالله بارکزی، سخنگوی شهرداری کابل، گفته است که این منار دوباره بازسازی خواهد شد. او تأکید کرده است که این اثر تاریخی در پشت خود «حماسهای مهم» دارد و شهرداری به آن احترام میگذارد. وی همچنین یادآور شده است که این منار پیشتر نیز تخریب و دوباره بازسازی شده بود.
او افزوده است که این منار برای شهروندان کابل، بهویژه ساکنان بخشهای جنوبی شهر، اهمیت فرهنگی و تاریخی دارد و توجه به آن در برنامههای آینده در نظر گرفته خواهد شد.
کمال ناصر اصولی، عضو پیشین مجلس نمایندگان، در واکنش به این رویداد در شبکه اجتماعی فیسبوک، تخریب منار نجات را اقدامی در جهت حمایت از حبیبالله کلکانی و مخالف ارزشهای تاریخی دانسته است. او تأکید کرده که توسعه شهری نباید بهانهای برای حذف نمادهای تاریخی باشد و از مردم خواسته است در برابر چنین اقداماتی حساس باشند.
در مقابل، فهیم کوهدامنی، فعال سیاسی، دیدگاه متفاوتی ارائه کرده و گفته است که این منار باید سالها پیش برداشته میشد. او برخی نمادهای تاریخی را بازتابدهنده اختلافات قومی دانسته و از منتقدان خواسته است به جای تمرکز بر این موضوع، به مسائل مهمتر کشور توجه کنند.
محمد حلیم فدایی، والی پیشین در حکومت محمد اشرف غنی، نیز در واکنش به این موضوع گفته است که تمرکز بر تخریب یک منار، در حالی که بحرانهای گستردهتری در کشور وجود دارد، تصویر کاملی از وضعیت افغانستان ارائه نمیدهد. او تأکید کرده است تا زمانی که ساختارهای سیاسی و فکری کنونی تغییر نکند، چالشهای عمیق ادامه خواهد داشت.
برخی ناظران فرهنگی بر اهمیت حفظ میراث تاریخی تأکید کرده و هشدار میدهند که بیتوجهی به چنین آثاری میتواند به تضعیف حافظه تاریخی جامعه منجر شود. آنان خواستار بررسی دقیقتر پروژههای عمرانی در مناطق تاریخی شدهاند.
در حالی که بحثها درباره بازسازی دوباره منار نجات ادامه دارد، این رویداد بار دیگر اختلافنظرهای قدیمی درباره روایتهای تاریخی، هویت ملی و نمادهای فرهنگی در افغانستان را برجسته کرده است.
نویسنده:سلیمه آریایی
