د یفتل ولسوالۍ د څو ساعته سقوط درې ورځې وروسته د «سپاه میهن جبهې» له خوا، یوې اسټرالیايي څېړنیزې ادارې د «بدخشان د کنټرول پر سر پراخې سیالۍ» په اړه یو راپور خپور کړی. د اسټرالیا د لوي انسټېټیوټ په هغه راپور کې چې د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ ۲۹مه خپور شو، ویل شوي چې بدخشان د طالبانو د واک د ټینګولو لپاره په یوه مهمه ازموینه بدل شوی.
لین اوډانل، د دې انسټېټیوټ خبریالې او شنونکې، په راپور کې لیکلي چې طالبان افغانستان ته له بېرته ستنېدو وروسته اوس له یوه لا پېچلي پړاو سره مخ دي؛ داسې پړاو چې غواړي په ټول هېواد کې د عایداتي سرچینو او سیمهییز نفوذ مرکزونو کنټرول پیاوړی کړي.
د اوډانل په باور، د بدخشان اهمیت یوازې د دې ولایت په جغرافیایي موقعیت پورې محدود نه دی، بلکې د سرو زرو، قیمتي ډبرو او سرب د ارزښتناکو زیرمو شتون، او له چین، پاکستان او تاجکستان سره ګډه پوله، دغه سیمه د سیالۍ له مهمو ډګرونو څخه ګرځولې ده.
په راپور کې راغلي چې د جمعهخان فتح او حاجي بشیر نورزي ترمنځ اختلاف یوازې د کانونو د مدیریت موضوع نه ده، بلکې د طالبانو د مشرۍ د هڅو یوه برخه ده چې غواړي له مرکزه پر لرې ولایتونو مستقیم کنټرول زیات کړي او د سیمهییزو مخورو نفوذ کم کړي.
لوي انسټېټیوټ همدارنګه لیکلي چې د کوکنارو د کښت له بندیز او د تریاکو د تولید او قاچاق له اړوندو عوایدو د کمېدو وروسته، د طالبانو لپاره د معدني سرچینو اهمیت زیات شوی دی. د دې شننې له مخې، د بدخشان کانونه د طالبانو لپاره د عاید یوه مهمه سرچینه ګرځېدلې او همدا موضوع د دغو سرچینو د مدیریت او استخراج پر سر سیالۍ زیاتې کړي دي.
په راپور کې ویل شوي چې د جمعهخان فاتح، چې په بدخشان کې د طالبانو له بانفوذه قوماندانانو څخه دی، او حاجي بشیر نورزي، چې د طالبانو د مشر هبتالله اخوندزاده له نږدې کسانو څخه ګڼل کېږي، ترمنځ شخړه د طالبانو د مرکزي مشرتابه د هڅو نښه بلل شوې چې غواړي په ولایتونو کې سیمهییز د واک مرکزونه مهار کړي.
لوي انسټېټیوټ زیاته کړې چې د جمعهخان فاتح نیول او وروسته د طالبانو له مشرۍ سره د وفادارۍ له اعلان وروسته د هغه خوشې کېدل ښيي چې د دې ډلې مرکزي چارواکي هڅه کوي داخلي اختلافونه د سیاسي مدیریت له لارې او پرته له پراخو پوځي نښتو حل کړي.
دا تحلیل په داسې حال کې خپور شوی چې د طالبانو لوړپوړو چارواکو، لکه د دې ډلې د دفاع وزیر، محمدیعقوب مجاهد، او فصیحالدین فطرت، د طالبانو د پوځ لوی درستیز، په وروستیو میاشتو کې څو ځله بدخشان ته سفرونه کړي دي. دا سفرونه په داسې وخت کې شوي چې امنیتي ترینګلتیاوې زیاتې شوي، د طالبانو پر ضد وسلوالې ډلې رامنځته شوي او د کانونو د مدیریت او د دې ولایت د کنټرول پر سر اختلافونه ډېر شوي دي.
لیکواله:سلیمه آریایي
